Problem antysemityzmu przedstawiony w utworze
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Postawę antysemicką w utworze przedstawia bez wątpienia zegarmistrz. Wprawdzie nie jest on w tłumie napastników, a nawet przychodzi ostrzec Mendla przed nimi, ale jednak to z jego ust padają niemal wszystkie antyżydowskie stwierdzenia. Zachowanie tłumu „tłumaczy” poniekąd stan upojenia alkoholowego lub młody wiek zebranych (mówi się w tym kontekście o wyrostkach). Tymczasem na usprawiedliwienie zegarmistrza nie ma niczego, może poza jego głupotą.

W wypowiedziach zegarmistrza niemal refrenicznie powracają stwierdzenia typu:
Żyd zawsze Żydem.
To pozornie bezsensowne zdanie kryje za sobą stereotypowy obraz Żyda, jaki funkcjonował w świadomości części społeczeństwa polskiego. Kolejne, wypowiadane beznamiętnym i bezrefleksyjnym tonem stwierdzenia dopełniają tego obrazu: mówi się o wielkiej liczebności rodzin żydowskich, o chciwości i dorobkiewiczowskich zapatrywaniach na życie, a nade wszystko o obcości. Absurdalność wszystkich tych zarzutów obala swym logicznym rozumowaniem Mendel, co jednak i tak, ani odrobinę nie zmienia postawy zegarmistrza. Na jego przykładzie pokazuje Konopnicka, że tylko głupcy potrafią tkwić w takich stereotypowych uprzedzeniach, nijak mających się do rzeczywistości. Podkreśla także niebezpieczne zastanie i trwałość takich poglądów. Zegarmistrz jest nieraz skłonny „w teorii” przyznać Żydowi rację, ale i tak zawsze ostatecznie zwycięża poczucie świadomości, że „Żyd zawsze Żydem zostanie”.

Inny „typ” antysemityzmu przedstawia bliżej nieokreślony tłum, który odurzony alkoholem niszczy i rabuje domy i sklepy żydowskie. Wskazuje tu Konopnicka na niebezpieczeństwo, jakie niesie za sobą, jak byśmy dziś powiedzieli, psychologia tłumu. Raczej nie ma się co łudzić, że zgromadzeni tam ludzie występują (tak jak Mendel) w obronie swoich przekonań, ugruntowanych poglądów czy zasad moralnych. Widać także bardzo wyraźnie jak uprzedzenia rodzą się z niezrozumienia. Pełna godności i dumy człowieka-Żyda postawa Mendla zostaje zinterpretowana, jako przejaw buty, arogancji i zlekceważenia. Najstraszniejszym wnioskiem jest jednak chyba ten, iż nastroje takie są biernym przyjęciem funkcjonującego wzorca zachowania. O tym, że nie są to postawy stałe i uzasadnione świadczy fakt, że wystarczył, wprawdzie heroiczny, ale jednostkowy opór studenta, aby zniechęceni uczestnicy pogromu porzucili swoją „misję”. Postawa taka świadczy o stępieniu moralnym tego typu ludzi, biorących czyjś obiegowy sad za swój, nie poddawszy go żadnej refleksji. Na szczęście, Konopnickiej udało się mistrzowsko pokazać, że antysemityzm cechuje ludzi małych.




  Dowiedz się więcej
1  Pozytywistyczna nowelistyka - wiadomości ogólne
2  Przesłanie utworu
3  Mendel – Żyd i warszawianin



Komentarze
artykuł / utwór: Problem antysemityzmu przedstawiony w utworze


  • Jak ja lubię określenie "polskość" i "antypolskość", w szczególności ,że nigdy nie jest definiowane i zawsze źle używane. Rozumiem, że często się przesadza z piętnowaniem antysemityzmu i doszukiwaniem się go tam, gdzie go nie ma, ale przesada jest przesadą w obie strony. I czy spotkałeś kiedyś Żyda, który kogoś wyzyskiwał? Czy może to opinia wszczepiona Ci przez kogoś? Bo na prawdę łatwo powtarzać cudze opinie, trudniej zweryfikować, wszak do tego trzeba się wysilić. Mam nadzieję, że nie poszłam w mojej wypowiedzi za bardzo w żadna stronę. Po prostu patrzę na wszystkich przez pryzmat jego czynów, nie pochodzenia, nazwiska, miejsca zamieszkania, płci czy koloru skóry. Człowiek, to człowiek.
    Ann (anmaredno {at} gmail.com)

  • Myślę, Bolku, że sytuacja, którą przedstawiłeś wiąże się ze współczesną Polską, a nie z tą z czasów "Mendla..". Przed II Wojną Światową nie istniało jeszcze wiele nieporozumień i często bezpodstawnych pretensji, czy wręcz oskarżeń Żydów wobec Polaków. Dlatego nie zupełnie słusznym jest porównanie tych dwóch rzeczywistości. Poza tym zgadzam się z Twoją opinią niemal całkowicie. Pamiętaj, jednak, by starając się odpierać atak antypolskości, samemu nie stać się takim, jak ludzie z którymi "walczysz". Anty-...semicki,niemiecki, angielski... bo obrona własnej kultury nie polega na niszczeniu i nieszanowaniu cudzej.
    Kasia ()

  • Nie zgadzam się z Bolkiem. Wyznawana wiara nie powinna mieć wpływu na obywatelstwo danego człowieka. Wiara jest kwestią prywatną i nikt nie powinien się mieszać nikomu w kwestii jej spraw. Ocenia się człowieka, a nie jego przekonania. To tak, jakbyś chciał wygnać z Polski wszystkie osoby, które mają inne przekonania polityczne niż Ty. To jest dokładnie taka sama sytuacja. Tutaj pojawia się pytanie: Czy Żyd nie może być Polakiem? A gdyby nagle w jednej chwili zaczęły się prześladowania katolików (troszkę abstrahuję) to też byś rzucał kamieniami w swoich najlepszych przyjaciół? Szczerze wątpię. Ale postawmy sobie takie pytanie. Może dojdziemy do ciekawych wniosków.
    Wiki (wiki.matyja {at} vp.pl)

  • głupcze,żydzi nie przypisują nam swych zbrodni, tylko stwierdzają fakty zbrodni polaków na żydach, które miały miejsce. Antysemityzm jest obecny wśród polaków, tak samo jak rasizm, ksenofobia oraz zwyczajna głupota i ciemnota. Nie dziw się, ze w środowiskach żydowskich panuje "anypolonizm", skoro większość zbrodni na żydach zostało dokonanych w Polsce, przez polaków także, poniekąd. Nikt nie profanuje polskiego chrześcijaństwa, to raczej Polacy wykazują wrogość do tradycji i religii żydowskiej - wynika to oczywiście z niezrozumienia i niewiedzy. Ah, ten ciemnogród. Kocham Polskę, to piękny kraj, tylko społeczeństwo po*ebane.
    Joanna ()

  • no nie! tutaj jeszcze was nie było... ale to w sumie lepiej, zajmować się pisaniem głupot w internecie, chociaż nie spotyka się was na ulicy. Gdyby moi sąsiedzi, żydzi nie byli takimi właśnie "mendlami gdańskimi" można by było się przez malutki moment zastanowić nad sensem twojej wypowiedzi.
    do bolek (placek666 {at} op.pl)

  • No nie wcale nie ma... ;/ Nawet w dzisiajszych "cywilizowanych" czasach nazwanie kogoś Żydem jest obelgą... Nie rozumiem tylko dlaczego panują takie uprzedzenia i streotypy wobec Żydów którzy w czasie wojny byli zabijani tak jak i Polacy, smutne jest to że Polacy niczego sie nie nauczyli i obwiniaja w pewien sposób Żydów za wszystkie doznane krzywdy... zupełnie tego nie rozumiem!
    olka93 ()

  • Problem antysemityzmu w Polsce istnieje,wbrew opinii mojego przedmówcy.Pojawiające się często obraźliwe wypowiedzi skierowane w Żydów lub nawoływanie do zgładzenia ich to tylko przykład. Polacy,jak każdy naród nie jest pozbawiony swoich przywar.Mimo swojej niewątpliwej wielkośći mamy ciemne strony w historii ,negowane z uporem przez nacjonalistów.Patriotyzm TAK,nacjonalizm NIE!
    Grzybek ()

  • Problem antysemityzmu w Polsce jako taki nie istnieje. Cała sytucja bierze się z ogromnego antypolonizmu, jaki w środowiskach żydowskich jest podsycany dla osiągnięcia różnego rodzaju korzyści materialnych i nie tylko. Rzekomy "antysemityzm" jest niczym innym, jak obroną przed napastliwością żydów i profanacją tradycji polskiej, a szczególnie chrześcijaństwa, które stoi na straży wolności i godności Polski. Nie mogąc podporządkować sobie Polaków, Żydzi na całym świecie opluwają ich i przypisują im swoje niegodziwości i zbrodnie celem zrażenia świata do Polaków. Każdy niepodporządkowany Polak, dbający o interesy narodowe Polski i broniący Polski jest "antysemitą". Każdy inny naród pozbyłby się ich ze swojej ojczyzny. Dlaczego w Polsce jest inaczej, to już inny temat.
    Bolek (bolek. cza {at} op.pl)





Tagi: